برای یک ایران آزاد

امضای فرمان مشروطه نقطه عطفی در تاریخ مبارزه برای آزادی

0

امضای فرمان مشروطه نقطه عطفی در تاریخ مبارزه برای آزادی -جنبش مشروطه، مجموعه فعالیت‌ها و رویدادهایی است که به امضای فرمان مشروطه توسط مظفرالدین‌شاه قاجار در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ (۶ اوت ۱۹۰۶) انجامید و تا دوره محمد‌علی شاه قاجار برای تبدیل سلطنت استبدادی به حکومت مشروطه ادامه یافته و منجره به تشکیل مجلس شورای ملی و تصویب نخستین قانون اساسی ایران گردید.

 زمینه‌های انقلاب

از اوائل پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار ناخشنودی مردم از ستم حکومت و عوامل آن رو به افزایش بود. تأسیس دارالفنون و آشنایی تدریجی ایرانیان با تغییرات و تحولات جهانی، اندیشه تغییر و لزوم حکومت قانون و پایان حکومت استبدادی را در میان مردم گسترش داد.

احمد کسروی در رابطه علت اصلی و ریشة جنبش مشروطه می‌نویسد: «در زمان قاجار، ایران بسیار ناتوان گردید و از بزرگی و جایگاه و آوازه آن بسیار کاسته شد و انگیزه این بیش از همه یک چیز بود و آن اینکه جهان دیگر شده و کشورها به تکان آمده، ولی ایران به همان حال پیشین خود بازمی‌ماند».

نوشته‌های روشنفکرانی مانند حاج زین‌العابدین مراغه‌ای، عبدالرحیم طالبوف، میرزا فتحعلی آخوندزاده، میرزا ملکم خان و میرزا آقاخان کرمانی، سید جمال الدین اسدآبادی و دیگران، زمینه‌های مشروطه‌خواهی را فراهم آورد.

کشته شدن ناصرالدین شاه به دست میرزا رضای کرمانی که آشکارا انگیزهٔ خود را قطع ریشهٔ ستم و نتیجهٔ تعلیمات سیدجمال الدین دانسته بود، به جنبش مشروطه‌خواهی شتاب داد.

سخنرانی‌های سیدجمال واعظ و ملک المتکلمین اندیشه آزادیخواهی را به میان توده مردم برد. نشریاتی مانند حبل‌المتین، چهره‌نما، حکمت و کمی بعد ملانصرالدین که همه در خارج از ایران منتشر می‌شدند نیز در گسترش آزادی‌خواهی و مخالفت با استبداد نقش مهمی ایفا کردند.

 آغاز قیام

اگرچه از مدتی پیش شورش‌ها و اعتراضات در شهرهای ایران علیه ستمگری‌های حکومت آغاز شده بود، اما قیام اجتماعی از ماجرای گران شدن قند در تهران کلید خورد.

علاءالدوله حاکم تهران هفده تن از بازرگانان و دو تن دیگر را به جرم گران کردن قند در حیاط مسجد شاه تهران به چوب بست. این کار با تأیید عین‌الدوله صدراعظم مستبد انجام شد.

به دنبال آن بازاریان، روحانیان مخالفت استبداد و روشنفکران دست به اعتراض  زندند.

اعتراضات و سخنرانی در مجالس و در مسجدها علیه استبداد و تأسیس عدالتخانه بالا گرفت.

درخواست برکناری عین‌الدوله و عزل مسیو نوز بلژیکی و حاکم تهران و … به خواست عمومی مردم تبدیل گردید.

اعتصاب همه تهران را فراگرفت.

عده‌ای از مردم و روحانیان مبارز به بعنوان اعتراض به در شاه عبدالعظیم رفتند و در آن جا متحصن شدند.

مظفرالدین‌شاه در وحشت از اوجگیری جنبش وعده برکناری عین‌الدوله و تشکیل عدالتخانه را داد.

تحصن متوقف شد. اما مظفر‌الدین‌شاه به وعده‌های داده شده عمل نکرد.  به دنبال آن دو تن از رهبران مذهبی سید‌محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی بعنوان اعتراض به قم رفته و مظفرالدین‌شاه را تهدید کردند که اگر به خواست مردم پاسخ داده نشود کشور را ترک کرده و به نجف خواهند رفت.

همزمان بازاریان و عده زیادی از مردم در باغ سفارت انگلیس تحصن نمودند و خواهان تشکیل عدالتخانه شدند… انگلستان در آن زمان برای گسترش نفوذ خوب و کاهش نفوذ روسیه در ایران از مشروطه خواهی حمایت میکرد.

با گسترش ناآرامی‌ها به شهرهای دیگر عین‌الدوله استعفا کرد و میرزا نصرالله خان مشیرالدوله صدراعظم شد. در آغاز جنبش خواست مردم تشکلی عدالتخانه بود، اما رفته رفته با اوج‌گیری جنبش، به تشکیل پارلمان و محدود کردن اختیارات شاه نیز ارتقاء یافت.

 تشکیل مجلس اول

به این ترتیب در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ فرمان مشروطه  توسط مظفرالدین‌شاه  امضا گردید. رهبران مبارز مذهبی و سایرین که به حضرت عبدالعظیم و قم رفته بودند بازگشتند و تحصن در سفارت انگلیس پایان یافت.

مردم صدور فرمان مشروطیت را جشن گرفتند.

دو ماه بعد مجلس اول در ۱۴ مهر ۱۲۸۵ (۷ اکتبر ۱۹۰۶) ‏ در تهران گشایش یافت.

نمایندگان به تدوین قانون اساسی پرداختند و در آخِرین روزهای زندگی مظفرالدین شاه این قانون نیز به امضای او رسید.

بر پایهٔ قانون اساسی، مجلس وظایف مالی زیر را بر عهده داشت.

امضای فرمان مشروطه نقطه عطفی در تاریخ مبارزه برای آزادی

  • تهیهٔ بودجه و نظارت بر اجرای بودجهٔ کشوری
  • تصویب انتقال یا فروش منابع زیر زمینی و تصویب قراردادهای صنعتی و کشاورزی
  • تصویب تغییر مرزهای کشور
  • تصویب قراردادها و عهد نامه‌ها با دولتهای خارجی
  • تصویب تشکیل کمپانی‌های ملی
  • تصویب هر گونه قرار دادهای دولتی
  • تصویب اعتبار و وام‌های دولتی
  • تصویب ساختن راه‌ها و راه‌آهن

 طنز تلخ سرنوشت انقلاب مشروطه

اگرچه انقلاب مشروطه تأثیرات شگرفی در تاریخ آینده ایران گذاشت و نسلی نو اندیش را در دامان خود تربیت کرد اما نسل انقلاب تربیت شده در انقلاب نوپای مشروطه توسط رضاخان میرپنج به مسلخ رفت

احمدکسروی، تاریخ‌نگار نامدار انقلاب مشروطه در کتاب معروفش به اسم «انقلاب مشروطه» ص ۸۲۵-۸۲۴ به این واقعه تاریخی و حضور رضاخان در حمله به آزادی‌خواهان تبریز اشاره کرده و نوشته:

«از آن‌سوی، دسته‌های قزاق چند شصت‌تیر «مسلسل» می‌داشتند که آنها را نیز از فرانسه خریده بودند و گویا نخست‌بار می‌بود که در ایران شصت‌تیر بکار می‌رفت. از چیزهای شنیدنی آن‌که فرمانده این شصت‌تیر‌ها، رضاخان سوادکوهی می‌بود که سپس به پادشاهی ایران رسید و خاندان پهلوی را بنیاد گذاشت».

پاسخ بدهید

Your email address will not be published.