برای یک ایران آزاد

صادرات نفت نظام ایران؛ صعود یا نزول؟

0

صادرات نفت نظام ایران با اعطای معافیت موقت به ۸ کشور توسط آمریکا بعد از شروع تحریم‌ها در نیمه آبان، آیا افزایش خواهد یافت یا در مسیر نزول حرکت خواهد کرد؟

 

نفت برای نظام ایران مایه حیات است. با اتکا به نفت است که خلافت اسلامی! می‌تواند نیروهای سرکوب خود را مجهز کند، خرج جنگ‌های منطقه‌ای را بپردازد و توسعه موشکی را ادامه دهد.

مریم رجوی در ۲۴ آذر طی یک سخنرانی برای اجتماع ایرانیان در ۴۲ نقطه در سه قاره گفت: «هر بشکه نفتی که این رژیم بفروشد شلاق یا گلوله‌یی است بر پیکر مردم ایران و مردم منطقه.» [مجاهدین ۲۴ آذر ۹۷]

آنچه رئيس جمهور برگزیده مقاومت بر آن دست گذاشت، چیزی جز تاکید بر ضرورت قطع منابع مالی نظام حاکم بر ایران نبود؛ امری که دست این حکومت را در سرکوب مردم بسا بسته‌تر می‌کند.

پیش از شروع تحریم‌های نفتی آمریکا علیه نظام ایران در نیمه آبان، در اعلام‌های رسمی دولت ترامپ همواره تاکید بر به صفر رساندن صادرات نفت نظام ایران بود. اما با شروع تحریم‌ها، ۸ کشور به طور موقت از این تحریم‌ها معاف شدند و اجازه یافتند که تا سرآمدی مشخص از ایران نفت وارد کنند.

پرسش این است که آیا معافیت ۸ کشور به این مفهوم است که صادرات نفت نظام ایران در آینده باز هم بیشتر کاسته خواهد شد؟ آیا به سمت صفر میل خواهد کرد؟ یا در شرایط پیش آمده ممکن است صادرات نفتی خلافت اسلامی! افزایش پیدا کند؟

در مقاله‌ای تحلیلی و آماری که در سایت شورای روابط خارجی اروپا منتشر شده است به نوعی به این پرسش‌ها پرداخته شده است و در نهایت نشان داده می‌شود که اگر روند صادرات نفت نظام ایران مسیری نزولی‌تر پیدا نکند امکان افزایش آن نیز بعید به نظر می‌رسد.

 «صادرات نفت ایران: ۸ کشور معاف از تحریم‌ها و نشست اوپک

 صادرات نفت ایران احتمالا در سال ۲۰۱۹ محدود باقی خواهد ماند و بر روی اقتصاد ایران تاثیر بسیار منفی می‌گذارد.

ماه گذشته دولت ترامپ تحریم‌های بخش انرژی ایران را بازگرداند؛ این عمل بخشی از بسیج «حداکثر فشار» علیه ایران است. با این‌حال دولت ترامپ در پی آن بود که مانع از افزایش بهای نفت پیش از انتخابات میاندوره‌ای آمریکا شود. در نتیجه آمریکا ۸ کشور وارد کننده نفت ایران را معافیت داد: چین، هند، ژاپن، کره‌جنوبی، ترکیه، تایوان، ایتالیا، و یونان. معافیت‌ها به این کشورها اجازه می‌دهد که مقدار محدودی نفت از ایران وارد کنند بدون اینکه مرتکب نقض تحریم‌های آمریکا شوند.

اثر معافیت‌ها از همان آغاز قابل رویت بود؛ بهای نفت در همان روز اعلام معافیت‌ها سقوط کرد. در همان زمان بازار انتظار داشت سایر تولید کنندگان -به طور خاص عربستان و روسیه- تولید خود را کاهش دهند؛ آنچه طی چندماه اخیر برای پر کردن کاهش تولید ایران، افزایش یافته بود. عربستان و روسیه در ۷ دسامبر با این امر موافقت کردند.

تصمیم اعطای معافیت در ابتدا به‌عنوان یک شکست عمده برای سیاست به صفر رساندن صادرات نفت ایران توسط آمریکا خود را نشان داد. همچنان هشت کشور معاف شده از تحریم‌ها تاثیر مهمی بر روانشناسی و انتظار بازار نفت داشتند. آنها این حس را ایجاد کردند که در کوتاه مدت شاهد اضافه تولید در بازار خواهیم بود؛ دستکم تا پایان سال ۲۰۱۹.

اکنون، هفته‌ها پس از اعطای معافیت‌ها، دستور‌العملی یا جزییاتی درباره اینکه این کشورها چه مقدار نفت می‌توانند وارد کنند، به طور عمومی اعلام نشده است. عدم پاسخ به این پرسش که ایران تا آوریل ۲۰۱۹ -یعنی مقطعی که مهلت معافیت برای اکثر ۸ کشور پایان می‌یابد- چه مقدار نفت تولید خواهد کرد، موجب ایجاد سردرگمی در بازار شد. پس از اعطای معافیت‌ها، بسیاری از تحلیل‌گران بازار پیش‌بینی کرده بودند که صادرات نفت ایران تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت.

البته واقعیت می‌تواند پیچیده‌تر از این باشد. صادرات نفت ایران به طور واقعی بعید است که به بیش از ۱.۱ میلیون بشکه در روز افزایش یابد. حداکثر، ایران می‌تواند تولیدش به ۱.۳ میلیون بشکه در روز برساند به شرط آنکه بازار در تنگنا قرار بگیرد و موجودی کافی در آن وجود نداشته باشد. و اگر چین تصمیم بگیرد وارداتش را به ۵۰۰۰۰۰-۵۶۰۰۰۰ بشکه در روز افزایش دهد در این صورت صادرات نفت ایران تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز می‌تواند افزایش یابد.

 

چند عامل مانع می‌شوند صادرات نفت ایران به طور قابل توجهی در دوره‌ی ۱۸۰ روزه افزایش یابد

 

 چین

در بازه زمانی ۲۰۱۲-۲۰۱۵ یعنی زمان تحریم‌های اتمی در دوره اوباما، چین تقریبا ۴۴۰۰۰۰-۵۳۰۰۰۰ بشکه نفت روزانه از ایران وارد می‌کرد. البته در اکتبر ۲۰۱۸، با توجه به نزدیک شدن به تحریم‌های آمریکا، واردات نفت از ایران توسط چین به حدود ۳۰۰۰۰۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد. شرکت‌های چینی به شدت در آمریکا سرمایه‌گذاری کرده‌اند در نتیجه آنها نگران نقض تحریم‌ها هستند. شرکت ملی نفت چین –بزرگترین مصرف‌کنند نفت ایران در چین- گزارش شد که وارداتش در ماه‌هایی اکتبر و نوامبر را به خاطر ممانعت از به خطر انداختن منافع تجارت و سرمایه‌گذاری‌اش در آمریکا متوقف کرد. هرچند این کمپانی اعلام کرد که ممکن است واردات نفت از ایران را از سر بگیرد، اما بازار انتظار ندارد که واردات شرکت ملی نفت چین بیش از ۳۰۰۰۰۰-۳۶۰۰۰۰ بشکه در روز باشد. تامین مناسب بازار توسط تولید عربستان و روسیه به این معنی است که چینی‌ها نسبت به واردات نفت دردسرساز ایران بی‌میل شده‌اند.

در کنار تحریم‌های اعمال شده آمریکا علیه شرکت‌های چینی، مذاکرات تجارتی با آمریکا احتمالا بر تصمیمات چین تاثیر می‌گذارد. دولت آمریکا در موارد خاص برای تجارت‌، و صادرات شرکت‌های چینی به آمریکا، معافیت درباره تعرفه صادرات به آنها اعطا می‌کند. این احتمال وجود دارد که شرکت‌های بزرگ و دولت چین برای ممانعت از تنش با آمریکا، در واردات نفت‌شان از ایران احتیاط کنند. شرکت ملی نفت چین اخیرا سرمایه‌گذاری در میدان غول پیکر گاز پارس جنوبی را به خاطر به حداقل رساندن تنش طی مذاکرات تجاری با آمریکا متوقف کرد. قابل توجه اینکه آرامکو عربستان اخیرا پنج قرارداد تامین نفت خام با چین برای تامین ظرفیت پالایشگاه جدید این کشور در سال ۲۰۱۹ به امضا رسانده است. این قراردادها به طور قابل توجهی سهم بازار عربستان در چین را افزایش می‌دهد؛ آنچه در کلیت در حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز می‌شود. در ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۱۸ عربستان به طور متوسط حدود ۱ میلیون بشکه نفت در روز به چین صادر کرد. این افزایش، سهم بازار عربستان در چین را حدود ۱۱ درصد به نسبت سال ۲۰۱۷ افزایش خواهد داد. به‌عبارت ساده، چین واردات نفت از ایران را به‌عنوان بخشی از مذاکرات تعرفه‌اش با آمریکا استفاده می‌کند. این موضوع به مذاکرات چین با ایران سرریز می‌کند. با دانستن محدودیت‌های ایران برای صادرات، پکن به سختی و با قدرت بر سر قیمت و شرایط تحویل‌دهی با تهران مذاکره می‌کند. برای ماه نوامبر چین با تاخیر زیاد سفارش خرید نفت را به شرکت ملی نفت ایران داد. پالایشگاه‌های چینی تا هفته سوم اکتبر برای دادن سفارشات خرید به مقامات ایرانی صبر کردند.

 

ظرفیت حمل و نقل محدود و مسائل مرتبط با پرداخت

صادرات نفت ایران از اوت ۲۰۱۸ به دنبال اجرای مرحله نخست تحریم‌های ثانویه آمریکا به طور قابل توجهی کاهش یافت. این تحریم‌ها محدودیت شدیدی بر روی بیمه و انتقال نفت ایران اعمال کردند. از آن پس بیشتر نفت ایران توسط شرکت ملی نفتکش ایران منتقل می‌شود؛ حتی محموله‌های نفتی که به مقصد چین فرستاده می‌شود. فقدان دسترسی به بیمه متناسب، خطر انتقال نفت را افزایش داده است. اکثر مالکان تانکر یا نسبت به اختصاص تانکرهایشان برای جابه‌جایی نفت ایران بی‌میل هستند یا درخواست هزینه بالایی برای انجام آن می‌کنند. از همین رو، اغلب واردکنندگان برای جابه‌جایی محموله‌های نفتی‌شان به شرکت ملی نفتکش ایران متکی هستند. این موضوع همچنین بر صادارات پالایشگاه‌های ایران و محصولات پتروشیمی تاثیر گذاشته است. به لحاظ تاریخی، در ماه‌های پس از اوت، محموله‌های نفتی شرکت ملی نفتکش ایران بین تنها ۱ تا ۱.۱ میلیون بشکه در روز متوقف شد؛ این همچنین مانع افزایش صادرات نفت ایران خواهد شد. این موضوع به‌خصوص شامل ظرفیت نفت صادراتی به ایتالیا و یونان به‌‌عنوان کشورهای اتحادیه اروپاست که از تحریم‌ها معاف شده‌اند، به این خاطر که اغلب ظرفیت شرکت ملی نفتکش ایران به انتقال نفت به مشتریان آسیایی اختصاص پیدا می‌کند. ضمنا کشورهای اروپایی؛ همچون چین با وجود برخورداری از معافیت در تحریم‌ها اما جانب احتیاط در اجتناب از خطرات تحریمی احتمالی را، در واردات نفت از ایران در نظر خواهند گرفت.

تحریم‌ها درآمدهای نفتی ایران را به صورت پول نقد و ارزهای معتبر محدود می‌کند. به‌خاطر آخرین تحریم‌های آمریکا، واردکنندگان نفت ایران باید عایدی نفت ایران را در یک حساب سپرده نگهداری کنند، و ایران می‌تواند از این اعتبار برای خرید برخی کالاها و خدمات استفاده کند. حتی برای مشتریان معاف از تحریم، محدودیت پرداخت می‌تواند خرید نفت از ایران را پایین‌تر از آنچیزی که ایران به آن امید بسته بود نگهدارد. چین، هند و ترکیه روابط تجاری متنوعی با ایران دارند و به لحاظ تئوری می‌توانند پرداخت خود برای نفت ایران را با کالاهایی همچون غذا و دارو انجام دهند. با این حال، برای کشورهایی همچون ژاپن و کره‌جنوبی، پرداخت پول نفت ایران دشوار است. در مورد کره‌جنوبی، ایران اخیرا یک قرارداد نفت در برابر غذا امضا کرده است. با این حال، محدودیت‌هایی در مورد حجم و تنوع غذا مورد نیاز ایران از هر کشور خاصی وجود دارد. ایران هنوز هیچ قرارداد مشابهی با ژاپن امضا نکرده است. صاحبان صنایع الکترونیک و خودرو در کشورهای آسیایی درباره معاوضه تولیداتشان با پول نفت ایران به شدت مردد هستند، به این خاطر که می‌ترسند بازار آمریکا به مثابه یکی از بزرگترین بازارهایشان را از دست بدهند.

اوپک

عدم اطمینان درباره صادرات نفت ایران شرایطی دشوار برای تصمیم سازی اعضای اوپک و متحدین اوپک درباره اتخاذ تصمیم نهایی برای کاهش تولید، در نشست ۷ سامبر را فراهم کرد. این تصمیم حفظ تعادل بازار را هدف گرفته بود. اوپک و روسیه سرانجام موافقت کردند تولیدشان را ۱.۲ میلیون بشکه در روز کاهش دهند که در این میان سهم اوپک کاهش ۸۰۰۰۰۰ هزار بشکه در روز و سهم کشورهای غیر اوپک و به طور عمده روسیه در حدود ۴۰۰۰۰۰ بشکه در روز خواهد بود. این حجم در راستای ۱.۱ تا ۱.۳ میلیون بشکه در روز صادرات ایران تا پایان مهلت ۱۸۰ روزه است. تولید نفت روسیه و عربستان در ماه‌های اخیر به بالاترین سطح خود رسیده بود.

به‌طور خاص عربستان برای کاهش تولیدش و افزایش بهای نفت تحت فشار قرار گرفت؛ آنچه موجب حفظ تعادل در بودجه داخلی [ایران] می‌شود. روابط اخیرا صمیمی بین روسیه و عربستان در حوزه‌های سیاسی، انرژی و سرمایه‌گذاری سبب شد روسیه از هدف عربستان برای افزایش بهای نفت حمایت کند. اگرچه هدف عربستان ۷۰ دلار برای هر بشکه نفت است، روسیه دست‌کم بهای هر بشکه در محدوده ۶۰-۶۵ دلار را مورد حمایت قرار می‌دهد. روسیه همچنین پذیرفت که در کاهش بیشتر تولید به اعضای اوپک ملحق شود.

دیگر نتیجه مهم این نشست استثنا شدن ایران از هرگونه کاهش در تولید یا صادرات بود چرا که به خاطر تحریم‌ها در حال حاضر تولید و صادرات ایران پایین‌تر از ظرفیت معمول آن است. در ماه نوامبر، صادرات نفت خام ایران اندکی به زیر ۳ [۱] میلیون بشکه در روز سقوط کرد. تحریم‌ها فقط بر روی صادرات نفت خام ایران تاثیر نداشتند بلکه آنها همچنین دارای تاثیر منفی بر روی صادرات محصولات نفتی بوده‌اند. این به آن معنی‌ست که برخی از پالایشگاه‌های ایران به خاطر محدودیت در صادرات نمی‌توانند با ظرفیت کامل خود کار کنند.

عوامل مختلفی بر وضعیت بازار نفت و صادرات نفت ایران تاثیر می‌گذارند. اگر بازار به اندازه کافی تامین شود و قیمت‌ها نسبتا پایین بماند، حتی واردکنندگانی که معافیت دریافت کرده‌اند انگیزه کمی برای واردات نفت از ایران خواهند داشت. با توجه به چشم‌انداز افزایش ظرفیت صادرات آمریکا در ۲۰۱۹ و  ظرفیت قابل توجه عربستان و روسیه، صادرات نفت ایران ۱.۱ تا ۱.۳ میلیون یا حتی کمتر از آن خواهد بود. اگر بهای نفت پایین باقی بماند، کشورهای برخوردار از معافیت‌ها ممکن است دیگر نفت از ایران را حتی در سطحی که معافیت از تحریم‌ها به آنها اجازه داده است، وارد نکنند. تایوان، ایتالیا، یونان، ترکیه، و ژاپن، ممکن است در این مسیر حرکت کنند، اگر متقاعد شوند که منفعت اقتصادی واردات نفت ایران بزرگتر از خطرات مرتبط با حمل و نقل، و بیمه محموله‌های نفت ایران نیست. صادرات نفت ایران احتمالا در سال ۲۰۱۹ محدود باقی خواهد ماند، و همچنین بودجه اعلام شده کشور برای سال ۲۰۱۹ براساس صادرات ۱.۵ میلیون بشکه در روز تنظیم شده است. این می‌تواند اثری منفی بر روی اقتصاد ایران بگذارد، به‌خصوص اگر بهای نفت در طول سال ۲۰۱۹ تقریبا پایین بماند.»

[کمیسیون روابط خارجی اروپا ۱۷ دسامبر ۲۰۱۸ ]

 

در همین زمینه:

فروش نفت توسط «بخش خصوصی»؛ واقعیت یا شوخی؟!

روزی که صادرات نفت نظام ایران به صفر می‌رسد؛ ۵ می ۲۰۱۹

تصویری از فروپاشی نظامی که هرگز مقدس نبود؛ نزاع بر سر رانت نفت

مجله نفت و گاز عدم افزایش صادرات نفت نظام ایران، با وجود اعطای معافیت به ۸ کشور

SPV فروش نفت را تضمین نمی‌کند؛ سازوکار ویژه مالی اروپا در بن‌بست

 

 

پاسخ بدهید

Your email address will not be published.