برای یک ایران آزاد

صنایع خودروسازی، تحریم‌ها و از دست رفتن یک بازار برای صاحبانش

0

چه کسانی از صنایع خودروسازی در ایران سود می‌برند و ضررکنندگان واقعی از وضعیت اکنونی این صنعت در کشور چه کسانی هستند؟ با شروع تحریم‌ها، پس از نفت دومین صنعت بزرگ کشور یعنی خودروسازی باید خود را در برابر آثار آن دریابد؛ چشم‌انداز چگونه است؟

بیم‌ها و امیدها برای صاحبان و سودبرندگان اصلی از صنایع خودرو ایران با اعلام تحریم‌های جدید آمریکا بالا گرفته است. شرکت‌های اروپایی که اصلی‌ترین طرف خارجی از میان سودبرندگان از صنایع خودروسازی در ایران بوده‌اند؛ یا مسیر خروج را در پیش گرفته‌ یا اگر تصمیم به ماندن بگیرند، شرایط بالاتر و قوی‌تری را به طرف معامله‌های خود از سپاه یا دولت تحمیل خواهند کرد.

داستان رنو
پیشتر در ۵ خرداد دنیای اقتصاد طی گزارشی ضمن ابراز نگرانی از عدم موضع‌گیری رنو درباره ماندن یا رفتن از بازار ایران روایتی درباره روند کار این شرکت بزرگ در داخل کشور را عرضه کرد که در بخش‌هایی از آن از رقابت طرف حساب‌های داخلی و موانعی که در این رابطه ایجاد شده بود سخن گفت.
در گزارش دنیای اقتصاد آمده بود که در تابستان سال ۹۶ قرارداد یا تفاهم نامه همکاری بین سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) و رنو امضا شد. براساس این قرار داد تصمیم گرفته می‌شود که از اوایل سال ۲۰۱۸ دو طرف وارد فاز اجرایی و تولید شوند. قرار بر آن می‌شود که ایدرو یک سایت تولیدی برای آغاز خودروسازی رنو فراهم کند. در همین رابطه قرار می‌شود سایت بن‌رو، واقع در شهرستان ساوه و متعلق به سایپا در اختیار رنو قرار گیرد. اما کشمکش بین طرف حساب‌های ایرانی قرار داد بالا می‌گیرد و مسئولان سایپا از واگذاری سایت خودداری می‌کنند.
دنیای اقتصاد در همان گزارش زاویه دیگری نیز باز می‌کند و علت عدم جوش خوردن معامله بین دو طرف را خروج آمریکا از برجام عنوان می‌کند به این صورت که قرار بر این بوده است که رنو مبلغی بابت خرید سایت به سایپا بدهد اما خروج آمریکا از برجام، رنو را از این کار منصرف کرده است.
نتیجه گیری انتهای گزارش اما یک واقعیت بزرگتر را آشکار می‌کرد به این ترتیب که پس از خروج آمریکا از برجام نگه‌داشتن شرکت‌های اروپایی در داخل ایران برای نظام هزینه‌ای مضاعف دارد و آنچنان که پیشتر برخی از کارشناسان نظام در حوزه نفت پیشنهاد افزایش جذابیت‌های مالی در قراردادهای نفتی را مطرح کرده بودند، [به‌عنوان نمونه: کاهش قیمت نفت برای عبور از تحریم‌ها؟! و دشمنی که در کمین است] در حوزه خودرو نیز آنها باید امتیازات بیشتری به طرف‌های اروپایی بدهند. دنیای اقتصاد همین وضعیت را در این عبارات خلاصه می‌کند: «حالا خودروسازی ایران مانده و دو راهی سخت امتیاز دادن به رنو یا خداحافظی با این شرکت. انتخاب راه اول، قطعا برای خودروسازی کشور هزینه‌بر بوده و سبب می‌شود رنویی‌ها کاملا دست بالا را در همکاری مشترک داشته باشند و راه دوم نیز معنایی جز از دست دادن یکی از شرکای معتبر و جهانی صنعت خودرو ایران ندارد.» [دنیای اقتصاد ۵ خرداد ۹۷]

تحولات پرشتاب
اما تحولات در عرصه‌ی تحریم‌ها بسیار شتابنده است و بعید به نظر می‌رسد که نظام بتواند بر روی قول و قرارها و اعلام‌های شرکت‌ها حساب جدی باز کند. در همان گزارش ۵ خرداد دنیای اقتصاد از ماندن پژو-سیتروئن در ایران خبر داده شده بود. با این وجود در گزارشی دیگر به تاریخ ۳۱ خرداد عنوان خود را «بازتاب جهانی تعلیق پژو و ماندن رنو در ایران» انتخاب می‌کند. در گزارش گفته می‌شود «بیش از دو هفته از صدور بیانیه رسمی شرکت پژو مبنی‌ بر تعلیق فعالیت‌هایش در شرکت‌های سرمایه‌گذاری مشترک در ایران می‌گذرد.» و اغلب رسانه‌های خارجی این تعلیق را به خروج تعبیر کرده‌اند. در همین رابطه رسانه‌های اروپایی و آمریکایی به این نکته توجه داده‌اند که منافع گروه خودروسازی پژو-سیتروئن، به‌عنوان دومین خودروساز بزرگ اروپا و مالک پژو، علت این تصمیم بوده است.
جالب آنکه در فاصله‌ی گزارش ۵ خرداد تا ۳۱ خرداد دنیای اقتصاد گویا امتیاز خواسته شده به رنو داده شده است زیرا مدیر اجرایی این شرکت اعلام می‌کند که به سادگی حاضر به ترک ایران نخواهد بود و حتی اگر مجبور به محدود کردن فعالیت‌هایش شود «گزینه خروج را مدنظر قرار نخواهد داد» تا «درپایان دوره تحریم، موقعیت بهتری در بازار ایران داشته باشد.»
به نظر می‌رسد شرکت فرانسوی رنو علاوه بر به دست آوردن امتیازات بیشتر از طرف حساب‌های خود در دولت و سپاه بر این ارزیابی نیز تکیه می‌کند که دیر یا زود نظام در برابر تحریم‌ها زانو خواهد زد پس ماندنش در ایران ولو محدود دست آن را برای بازاری که در آینده از آن رفع تحریم خواهد شد بیش از پیش می‌گشاید.

بهترین بازار با ارزان‌ترین کارگر
با این وجود موسسه اعتبارسنجی اقتصادی «مودیز» هفته گذشته اعلام کرد، شرکت‌هایی که بتوانند از تحریم‌های آمریکا مستثنا بشوند فرصتی کم نظیر در بازار ایران خواهند داشت زیرا قیمت ارز در ایران افزایش یافته است [به‌عنوان نمونه: صعود دلار و احتضار ریال؛ زمینه‌ها و چشم‌اندازها] و به‌‌دنبال آن برخی هزینه‌های خودروسازان خارجی در ایران کاهش می‌یابد؛ آنهم در شرایطی که «خودروسازان در فرانسه، انگلستان، کره‌جنوبی و اسپانیا درگیر مذاکره با اتحادیه‌های کارگری برای افزایش دستمزدها هستند.» در صورتی که این شرکت‌های می‌توانند از ارزان‌ترین نیروی کار در ایران برخوردار باشند. براساس اعلامی که منابع درونی نظام کرده‌اند سهم نیروی کار از هزینه‌ی تمام شده‌ی تولید در ایران کمتر از ۵ درصد است [ایلنا ۱۹ فروردین ۹۷]در حالی که این رقم در آمریکا ۷۵ درصد، در استرالیا ۶۵ درصد، در اکثر کشورها بیش از ۵۰ درصد و در تعداد کمی از کشورها ۲۵ تا ۳۵ درصد می‌باشد. به‌عبارت دیگر ارزان‌ترین نیروی کار در ایران وجود دارد. [اتحاد ۲۴ اسفند ۹۶]
علاوه بر کارگر ارزان بازار فروش خودرو در ایران نیز بسیار جذاب است. ایران براساس داده‌های سازمان جهانی تولیدکنندگان خودرو دوازدهمین کشور تولیدکننده خودرو در جهان است به طوری که در طول سال ۲۰۱۷ بیش از یک میلیون و ۴۰۰ هزار دستگاه خودرو از خطوط مونتاژ در ایران خارج شده‌اند. از سوی دیگر در همین سال نرخ رشد بازار خودرو در ایران حدود ۱۸ درصد ارزیابی شده است. اکنون ایران دهمین بازار بزرگ خودرو جهان به شمار می‌رود. [دنیای اقتصاد ۳۱ خرداد ۹۷]

چند ملاحظه
صنایع خودروسازی پس از نفت دومین صنعت کشور محسوب می‌شود. فروش نفت و دریافت پول شریان اصلی حیاتی نظام حاکم بر ایران است. همین پول به میزانی در درون جامعه تزریق می‌شود و بخشی از این پول که در اختیار شهروندان قرار می‌گیرد در خرید خودرو هزینه می‌شود. اما در همین رابطه چند نکته بسیار قابل تأمل است:
۱.ایران با وجود آنکه کشوری صنعتی محسوب نمی‌شود اما از آلودگی هوا در شهرهای بزرگ خود رنج می‌برد. درصد قابل توجهی از این آلودگی ناشی از خودروهاست.
۲.بالاترین آمار مرگ و میر در تصادفات جاده‌ای و درون شهری در ایران است به طوری که بنا بر برخی گزارش‌ها تلفات ناشی از این تصادفات از یک جنگ داخلی مفروض نیز بیشتر است؛ دو علت اساسی برای این حجم از تصادفات ذکر می‌شود؛ نخست جاده‌های غیر استاندارد کشور و دوم کیفیت پایین خودروهای عرضه شده در ایران.
۳.در حالی ایران یکی از بزرگترین بازارهای فروش خودرو در جهان محسوب می‌شود، که دارای ضعیف‌‌ترین سامانه عمومی حمل و نقل درون شهری‌ست.
۴.همچنین شغل مسافرکشی به یکی از شغل‌های ثابت بسیاری از شهروندان تبدیل شده است. رقابت و کشمکشی بی‌پایان بر سر جابه‌جایی مسافران، در شهری شلوغ و جنگ اعصاب دائمی، زندگی را از آنچه هست بسیار سخت‌تر می‌کند. [به‌عنوان نمونه: اقتصاد‌آنلاین ۴ مرداد ۹۶]
۵.کالاهای مصرفی پس از خرید دارای افت ارزش می‌شوند در نتیجه موضوع مناسبی برای سرمایه‌گذاری نیستند اما در ایران داستان یکسره متفاوت است. یکی از راه‌هایی که شهروندان برای جلوگیری از افت ارزش پول خود در پیش می‌گیرند پیش خرید خودروست. آنها با خرید خودروها نه تنها ارزش دارایی خود را حفظ می‌کنند بلکه می‌توانند پس از مدتی استفاده از آن و احتمالا مسافرکشی و … خودروی خود را با قیمتی بالاتر به فرو برسانند. در اغلب موارد این راهی برای ثروتمند شدن نیست بلکه نشان از فقر پنهانی دارد که شهروندان به این روش تا حد امکان از آن اجتناب می‌کنند.

نگاهی از فراز
با نگاهی از فراز بر اقتصاد ایران و درک وضعیت دو صنعت اصلی کشور یعنی نفت و خودروسازی شاید بتوان به مشاهده این تصویر نائل شد:
نفت فروخته می‌شود؛ پول آن به کشور باز می‌گردد؛ بخشی از آن در جامعه تزریق می‌شود؛ بخشی از آن پول به خرید خودرو اختصاص پیدا می‌کند؛ شهرها در آلودگی هوا، ترافیک، جنگ اعصاب و مرگ شهروندان براساس تصادفات غوطه می‌خورند؛ صاحبان صنایع خودرو سازی یعنی دولت و سپاه ثروتمندتر می‌شوند؛ آنها به همراه شرکای خارجی خود حداکثر بهره را از ارزان‌ترین کارگران دنیا در ایران می‌برند.
به ظاهر صنعت خودرو سازی در کشور گسترش یافته است اما برای مردم رفاه، سلامت، ثروت و آسایش به همراه نیاورده است.
اکنون با قرار گرفتن مجدد نظام در برابر تحریم‌های گسترده، هر دو صنعت اصلی آن یعنی نفت و خودروسازی در معرض تهدید قرار دارند. با قطع پول نفت، شریان مالی سپاه و خامنه‌ای قطع خواهد شد و این امر بر همه معادلات داخلی و بین‌المللی نظام تأثیر می‌گذارد. این وضعیت به سایر بخش‌های اقتصاد نیز تسری خواهد کرد و نخستین آثارش را در صنعت خودروسازی بارز خواهد کرد.

پاسخ بدهید

Your email address will not be published.