برای یک ایران آزاد

تاثیر تحریم‌ها بر سپاه؛ وضعیت اقتصادی سپاه

0 256

وضعیت اقتصادی سپاه متاثر از تحریم‌های صورت گرفته است. هر روز بخشی از منابع مالی سپاه قطع می‌شود امری که به روشنی بر وضعیت اقتصادی سپاه و در پی آن وضعیت نظامی و سیاسی آن در منطقه و داخل کشور تاثیر می‌گذارد. زمانی سپاه در پی سیطره بر منطقه بود اکنون مسئله سپاه بود و نبود خودش است.

تغییر وضعیت سپاه
ترامپ رئیس جمهور آمریکا در مصاحبه‌ای با بلومبرگ نیوز که در اتاق کار ریاست جمهوری در کاخ سفید صورت می‌گرفت، گفت: «وقتی وارد این جا شدم، پرسش این بود که ایران چه موقع خاورمیانه را در دست خواهد گرفت، الان پرسش این است که آیا آنها دوام خواهند آورد؟ این تفاوتی بزرگی در یک و سال و نیم است.» [صدای آمریکا ۹ شهریور ۹۷]
وقتی از نظام ایران سخن گفته می‌شود به‌خصوص آنجایی که موضوع بحث به دخالت‌های آن درکشورهای منطقه یا سرکوب مردم در داخل کشور کشیده می‌شود، به‌واقع از سپاه سخن گفته می‌شود؛ نیرویی که وظیفه ذاتی آن سرکوب شهروندان در داخل کشور و گسترش جنگ در سایر کشورهاست با این هدف که خلیفه در تهران بر اریکه باقی بماند.
اشاره صریح ترامپ در مصاحبه‌اش با بلومبرگ نیوز به همین نیروی مرگبار بود. او به این ترتیب نتیجه می‌گرفت که سیاست‌های در پیش گرفته شده‌اش به‌خصوص بازگرداندن تحریم‌ها اثر خود را با محدود شدن بساط سرکوب سپاه در منطقه دارد نشان می‌دهد.
رئیس جمهور آمریکا همچنین در ۸ شهریور طی یک سخنرانی در یکی از شهرهای ایالت ایندیانا گفت: «من از توافق بسیار بد هسته‌ای بیرون آمدم. اگر این روزها به ایران بنگرید مقاماتشان اصلا خوشحال نیستند. وقتی وارد کاخ سفید شدم ایران نظیر قدرتی بزرگ در منطقه عمل می‌کرد. ایران در حال استیلای کامل بر خاورمیانه بود، آنها در عراق، سوریه و یمن جولان می‌دادند و نگاهشان به استقرار در کرانه دریای مدیترانه بود. برنامه آنها سلطه کامل بود. بنابراین من تصمیم گرفتم به این توافق احمقانه که توسط دولت پیشین ما حاصل شده بود پایان دهم. می‌توانم به صراحت بگویم که ایران دیگر نگاهش به سمت دریای مدیترانه نیست.» [صدای آمریکا ۹ شهریور ۹۷]

سپاه نشانه گرفته می‌شود
رئیس جمهور آمریکا در دی ۹۶ اعلام کرده بود که اگر سایر شرکای برجام به تغییراتی در این توافق دست نزنند از آن خارج خواهد شد. خواست آمریکا:
تضمین عدم دسترسی نظام ایران به سلاح اتمی برای همیشه
عدم دخالت نظام ایران در کشورهای منطقه
و متوقف کردن توسعه موشکی آن بود. [بیانیه ترامپ درباره‌ی برجام چه می‌گوید؟]
هر سه خواسته به طور مستقیم جایگاه سپاه در نظام ایران را نشانه می‌گرفت. و حتی پیش از آنکه در تهدید ترامپ به خروج از برجام خود را آشکار کند، در قانون کاتسا مصوب کنگره آمریکا در تابستان گذشته و اعلام استراتژی جدید رئیس جمهور آمریکا در رابطه با نظام ایران در مهر ۹۶ خود را نشان داده بود. [سخنرانی ترامپ درباره استراتژی جدید آمریکا علیه خلافت اسلامی!] محور همه این کوشش‌های محدود کردن سپاه به‌عنوان اصلی‌ترین نیروی عمل کننده نظام ایران بود.
به‌دنبال اعلام خروج آمریکا از برجام به تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۹۷، استیون منوچین اعلام کرد هدف جلوگیری از جریان پول به سمت ایران و به طور مشخص سپاه پاسداران است. [کاهش قیمت نفت برای عبور از تحریم‌ها؟! و دشمنی که در کمین است]
در همین رابطه بود که خامنه‌ای نزاع موجود بین نظامش و آمریکا را به‌عنوان جنگی اقتصادی توصیف کرد. او در نخستین سخنرانی‌اش که طی آن به خروج آمریکا از برجام واکنش نشان می‌داد گفت: «دشمن ما اتاق جنگ را برده است در وزارت خزانه ‌داری؛ [اتاق] جنگ علیه ما به جای وزارت دفاع، وزارت خزانه ‌داری آنها است». [خامنه‌ای در پاسخ به پومپئو چه گفت؟]

راه‌های تغییر وضعیت اقتصادی سپاه
آمریکا به چند طریق به طور مستقیم سپاه و اعضای آنرا تحت فشار اقتصادی قرار داده است:
۱.قراردادن اعضای سپاه در لیست تحریم‌ها
۲.قراردادن شرکت‌های پوششی سپاه در لیست تحریم‌ها
۳.هدف قرار دادن شبکه‌های مالی سپاه در کشورهای مختلف
۴.قراردادن سپاه در لیست تروریست‌های ویژه جهانی وزارت خزانه‌ داری
۵.تصویب قانون کاتسا که نه‌تنها سپاه بلکه شرکت‌ها و افراد همکار با آنرا نیز نشانه می‌گیرد.
در آبان سال ۹۶ وزارت خزانه داری آمریکا شماری از فرماندهان سپاه و شرکت‌های پوششی آنرا براساس قانون کاتسا مورد تحریم قرار داد. براساس قانون کاتسا، دارایی‌های این افراد و شرکت‌ها در آمریکا بلوکه شده، شرکت‌ها و افراد آمریکایی امکان معامله با آن‌ها را نداشته و این افراد امکان ورود به آمریکا را نخواهند داشت.
از جمله این افراد می‌توان به محمدعلی جعفری فرمانده سپاه، مرتضی رضایی فرمانده سابق سپاه، یحیی رحیم صفوی فرمانده سابق سپاه اشاره کرد. سایر پاسداران لیست گذاری شده عبارت بودند از: علی‌اکبر احمدیان، عبدالله عراقی، پرویز فتاح، احمد فروزنده، محمد حجازی، محمدرضا نقدی، رستم قاسمی، حسین سلیمی و حسین طائب
افراد حقوقی لیست گذاری شده نیز عبارت بودند از: «دانشگاه علوم پزشکی بقیة‌الله، نیروی مقاومت بسیج، بنیاد تعاون سپاه، شرکت فناوری آب‌های عمیق، موسسه مهندسی فاطر، قرارگاه سازندگی قائم، قرب کربلا، قرب نوح، شرکت حرا، دانشگاه امام حسین، موسسه مهندسین مشاور ایمن سازان، شرکت صنعتی دریایی ایران (صدرا)، سازمان جهاد خودکفایی نیروی هوافضای سپاه، نیروی هوافضای سپاه، فرماندهی موشکی الغدیر سپاه، سازمان جهاد خودکفایی سپاه، قرارگاه سازندگی نوح، موسسه مکین، بانک مهر، شرکت سرمایه گذاری مهر اقتصادی ایرانیان، موسسه عمران ساحل، شرکت اورینتال اویل کیش، موسسه راه ساحل، موسسه رهاب، موسسه مهندسین مشاور ساحل، شرکت مهندسی نفت و گاز سپانیر، شرکت مهندسی سپاسد، شرکت تهران گسترش، شرکت تایدواتر خاورمیانه.» [اقتصاد نیوز ۹ آبان ۹۶]

لیست گذاری سپاه
مهر سال ۹۶ به دنبال اعلام استراتژی جدید رئیس جمهور آمریکا علیه نظام ایران که هدف گرفتن سپاه در قلب آن قرار داشت، آمریکا سپاه را در لیست تروریست‌های ویژه جهانی یا همان فهرست SDGT قرار داد.
«لیست تروریست‌های ویژه جهانی یا SDGT یک لیست شکل گرفته براساس فرمان اجرایی ۱۳۲۲۴ در آمریکاست. افراد یا موجودیت‌ها بوسیله دولت آمریکا یا وزارت خزانه داری براساس فرمان اجرایی ۱۳۲۲۴ در ذیل لیست SDGT قرار می‌گیرند.
افراد و موجودیت‌هایی در این لیست قرار می‌گیرند که OFAC ارتکاب آنها یا امکان ارتکابشان با یک ریسک بالا در مورد فعالیت‌های تروریستی مجرمانه را تشخیص می‌دهد. همچنین این لیست در برگیرنده‌ی کسانی می‌شود که توسط OFAC به‌عنوان پشتیبانی کننده، خدمات‌رسان و دستیار یا ارائه‌کننده هر نوع همکاری به تروریست‌‌ها و سازمان‌های تروریستی تحت برنامه‌های تحریم علیه تروریسم OFAC، شناسایی می‌شوند. همچنین شرکت‌های وابسته به اشخاص، ائتلاف‌ها، عوامل، یا همکاران آنها نیز در ذیل برنامه‌های تحریم علیه تروریسم OFAC قرار می‌گیرند.»
« OFAC یا دفتر کنترل دارایی‌های خارجی در وزارت خزانه داری آمریکا، مدیریت و اجرای تحریم‌های اقتصادی و تجاری را برعهده دارد.» [OFAC، لیست SDN و لیست SDGT چیست؟]
به این ترتیب سپاه در لیست تروریستی تحت کنترل وزارت خزانه داری آمریکا قرار گرفت.

محاصره مالی سپاه
پیش از این دو کار مهم دیگر توسط آمریکا علیه اقتصاد سپاه صورت گرفته بود. هنگامی که در بهار سال ۹۶ ترامپ به خاورمیانه سفر کرد، نخستین هماهنگی‌ها برای محاصره مالی سپاه، بین او و شرکای منطقه‌ای آمریکا صورت گرفت. یکی از دستاوردهای این سفر شکل گیری «مرکز مقابله با تأمین مالی تروریست‌ها» (TFTC) بود.
در همین رابطه معاون وزیر خزانه ‌داری در امور تروریسم و اطلاعات مالی، سیگال مندلکر در سفری که در تیر ۹۷ به منطقه داشت در یک کنفرانس مطبوعاتی در هتل ریتز کارلتون، مرکز مالی بین‌المللی دوبی، از «همکاری قوی» بین آمریکا، امارات، و دیگر اعضای شورای همکاری خلیج فارس در مورد «مرکز مقابله با تأمین مالی تروریست‌ها» (TFTC) سخن گفت.
سیگال مندلکر از کشف و مسدود کردن یک شبکه مالی سپاه قدس در ماه می به‌عنوان مثالی برای تأکید بر همکاری قوی بین آمریکا و امارات یاد کرد. او تصریح کرد که طی این همکاری شبکه‌ای که به تبدیل و انتقال پول سپاه قدس از طریق امارات اشتغال داشته، کشف و مسدود شده است.
«این شبکه پول آلوده را از ایران به امارات منتقل و با استفاده از شبکه مالی امارات آنرا به دلار تبدیل و در جهت منافع سپاه قدس همان پول را در اختیار گروه‌های نیابتی منطقه‌ای نظام ایران قرار می‌داد تا از طریق این گروه‌ها منطقه را بی‌ثبات کنند.»
«سپاه قدس از کمپانی‌های پوششی و همچنین جعل اسناد برای پنهان کردن عملکرد غیر قانونی‌اش از دید دولت امارات و نشان دادن آن به‌عنوان یک تجارت قانونی استفاده می‌کرد.»
معاون وزیر خزانه ‌داری در امور تروریسم و اطلاعات مالی آمریکا در این کنفرانس مطبوعاتی بر یک موضوع مهم دیگر نیز دست گذاشت. او گفت: «امارات یک مرکز مالی بین‌المللی بزرگ است که به‌عنوان یک کانال خطیر در خدمت اتصال سیستم‌های مالی آمریکا، آسیا و اروپا و … به یکدیگر قرار دارد. ما همچنین خیلی متعهدیم به کار با امارات درباره مقابله با پولشویی و تأمین مالی برنامه‌های تروریستی در امارات. ما دارای شماری از کوشش‌های مشترک و همکاری بسیار قوی با شرکای اماراتی مان هستیم.» [مسدود کردن منابع مالی ترور؛ در همکاری آمریکا، امارات و شورای همکاری خلیج فارس]
به این ترتیب سیگال مندلکر از عزم آمریکا برای قطع شبکه‌های مالی که می‌تواند مورد سو استفاده سپاه قرار بگیرد سخن گفت. در همین رابطه جالب توجه آنکه تنها افراد و اعضای رسمی سپاه هدف تحریم‌ها نیستند. زیرا برای آگاهان از اقتصاد ایران موضوع پوشیده‌ای نیست که اقتصاد کشور در اساسی‌ترین قسمت‌های آن یا در مالکیت سپاه قرار دارد یا تحت کنترل آن است. در همین رابطه آمریکا، ولی‌الله سیف رئیس وقت بانک مرکزی را به خاطر نقل و انتقال‌های مالی سپاه قدس در لیست تحریم‌ها قرار داد. [چرا سپاه از تحریم‌های آمریکا ضرر می‌کند؟]

کاتسا
دومین کار مهم آمریکا پیش از قرار دادن سپاه در لیست تروریست‌های ویژه جهانی مصوبه‌ای بود که در تابستان سال گذشته با امضای رئیس جمهور به قانون آمریکا تبدیل شد؛ قانون کاتسا. در این قانون که تقریبا به طور کامل بر روی تحریم سپاه و اشخاص و نهادهای مرتبط با آن متمرکز است از جمله درباره سپاه گفته شده است: «کلیت سپاه پاسداران (نه فقط سپاه قدس) مسئول اجرای برنامه بین‌المللی جمهوری اسلامی! برای اجرای فعالیت‌های بی‌ثبات کننده، حمایت از اقدامات تروریستی بین‌المللی و برنامه موشک‌های بالستیک است.» [قانون تحریم های آمریکا علیه جمهوری اسلامی! چیست؟]

یک نمونه پوششی
اما فراتر از تحریم‌هایی که آمریکا به طور مستقیم علیه سپاه، افراد و نهادهای مرتبط با آن اعمال کرده است باید به این واقعیت توجه داشت که بخش‌های کلان اقتصاد کشور از جمله در حوزه نفت و گاز، تسلیحات، هسته‌ای، ارتباطات، هواپیمایی و … در مالکیت مستقیم سپاه یا در کنترل سپاه قرار دارند.
در برخی موارد نهادهای اقتصادی به ظاهر در مالکیت قسمت‌های دیگری از حکومت قرار دارند اما در عمل توسط سپاه اداره می‌شوند. در ۲۹ بهمن ۹۶ یک هواپیمای متعلق به شرکت خدمات هوایی آسمان که از تهران راهی یاسوج بود در مسیر به کوه دنا برخورد کرد. مدیر روابط عمومی شرکت آسمان در همین رابطه اعلام کرد: «علت سانحه شرایط جوی و مکان نامناسب فرودگاه یاسوج بوده است. متاسفانه فرودگاه یاسوج در رشته کوه‌های دنا احاطه شده است و همین موضوع باعث شده فرود هواپیماها بسیار سخت باشد و به طور قطع در شرایط جوی نامناسب امکان سانحه‌های هوایی در این منطقه وجود دارد.» هرچند تامل بر نحوه‌ی استدلال مدیر روابط عمومی، می‌تواند محل بررسی جداگانه باشد اما آنچه در این میان جلب توجه می‌کرد کنترل این شرکت توسط سپاه است.
در ظاهر امر شرکت خدمات هوایی آسمان از سال ۸۱ به صندوق بازنشستگی کشوری واگذار شده بود اما حسین علایی، در ۱۹ آذر ۹۲ پس از بر سر کار آمدن حسن روحانی با حکم مدیر عامل صندوق بازنشستگی کشوری به‌عنوان مدیرعامل شرکت هواپیمایی آسمان معرفی شد.
در سوابق کاری پاسدار حسین علایی از جمله فرماندهی نیروی دریایی سپاه، قائم مقامی وزارات دفاع، ریاست ستاد مشترک سپاه، ریاست سازمان صنایع هوایی وزارت دفاع دیده می‌شود. [سقوط هواپیمای تهران-یاسوج در منطقه سمیرم؛ علت سقوط چیست؟ مدیرعامل شرکت آسمان کیست؟]

اقتصاد کشور در خدمت سپاه
در طول ۴۰ سال گذشته سپاه از امکانات اقتصادی کشوری در ابعاد ایران برای برپایی نهادی استفاده کرده است که به ادعای خودش از انقلاب اسلامی در ایران حفاظت و آنرا به سایر نقاط جهان صادر می‌کند. نگاهی به ابعاد و تسلیحات سپاه پیش از شروع جنگ با عراق و گستره‌ی آن در پایان جنگ یکی از نشانه‌های آن است که در طول ۸ سال جنگ اقتصاد کشور در خدمت رشد و گسترش سپاه قرار گرفت.
پس از پایان جنگ با عراق نیز به اسم خصوصی سازی و کمک نظامیان به بازسازی اقتصاد کشور سپاه به اصلی ترین بازیگر در اقتصاد کشور تبدیل شد. براساس آماری که فرمانده قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا یعنی بازوی اقتصادی سپاه یا به عبارت صحیح‌تر یکی از نهادهای اقتصادی سپاه در بهمن ۹۶ ارائه داد این نهاد دارای ۲۰۰ هزار کارمند و ۴ تا ۵ هزار شرکت همکار می‌باشد. [واقعیت واگذاری بنگاه‌های اقتصادی نیروهای مسلح؛ چرا سپاه دست از سر اقتصاد بر نمی‌دارد؟]
ارائه‌ی آمار ۴ تا ۵ هزار شرکت همکار که نشان دهنده‌ی تردید فرمانده قرارگاه سازندگی خاتم درباره تعداد دقیق همکاران تا اختلاف آماری ۱۰۰۰ شرکت می‌شود حکایت از گستره و واقعیت ماجرای اقتصادی سپاه دارد. اعداد و ارقام در بسیاری مواقع می‌تواند فریب دهنده باشند. در واقعیت امر بسیاری از این شرکت‌ها منحل و دوباره تاسیس می‌شوند یا تعدادشان آنقدر زیاد است که حتی فرمانده قرارگاه سازندگی خاتم نیز آمار دقیق آنها را ندارد.
افزون بر همه موارد پس از اعلام خروج آمریکا از برجام، شرکت‌های اروپایی و آسیایی نیز شروع به ترک ایران کردند. این برخلاف سیاست اعلام شده از طرف رهبران اروپایی و سایر طرف‌های حاضر در برجام بود که خواستار حفظ این توافق با نظام ایران بودند.

چیده شدن بال‌های سپاه
براساس گزارش‌ها تا ابتدای شهریور و تنها کمی بیش از دو هفته از شروع مرحله نخست تحریم‌ها در ۱۶ مرداد، ۵۳ شرکت ایران را ترک کردند. [۵۳ شرکت از بازار ایران خارج شدند؛ جغرافیای خروج] تمامی این شرکت‌ها به طور مستقیم یا غیر مستقیم در داد و ستد با سپاه قرار داشتند.
تحریم‌های مرحله نخست در برگیرنده خرید ارز، بخش‌های خودور، فلزات و … می‌شود، تحریم‌های مهم‌تر در مرحله دوم یعنی در نیمه آبان از راه می‌رسد که در برگیرنده‌ی تحریم‌های نفتی و بانکی‌ست. آنچنان که برایان هوک رئیس کارگروه ویژه ایران در وزارت خارجه وعده داده است، آمریکا می‌خواهد واردات نفت از ایران را تا آن مقطع به صفر برساند. [دنیای اقتصاد ۲۵ مرداد ۹۷] مفهوم این وضعیت چیزی جز قطع شریان‌‌های مالی سپاه نیست.
بدون درآمد ناشی از خام فروشی منابع ایران و بدون عملیات پول‌شویی در خارج از مرزهای کشور، سپاه بخش عمده‌ای از منابع مالی خود را از دست می‌دهد. این وضعیتی‌ست که سپاه در آن قرار گرفته است و شرایط برایش دشوارتر نیز خواهد شد.
در نزدیک به دو سال گذشته سپاه یک روند نزولی را آغاز کرده است. در حالی‌که زمانی تصور بر این بود که سپاه با برخورداری از منافع برجام، با در اختیار گرفتن منابع مالی لازم و برخورداری از دست باز سیاسی مشغول تاخت و تاز در کشورهای منطقه است، اکنون آنچه بر روی میز کارشناسان و ناظران قرار گرفته است امکان بقا یا فنای سپاه می‌باشد. برخی گام را فراتر نهاده‌اند و از زمان پایان سپاه سخن می‌گویند.

پاسخ بدهید

Your email address will not be published.