برای یک ایران آزاد

کاهش نرخ دلار تاکتیک یا استراتژی؛ روزی که دنیا را تکان نداد

0

کاهش نرخ دلار آنچنان که در ۱۰ مهر بارز شد، می‌تواند مقدمه‌ای برای بارز شدن هرچه بیشتر سقوط ارزش ریال باشد.

کاهش نرخ دلار آنچنان که نظام برای آن از ۷ مهر خیز برداشته است آیا یک تاکتیک مقاومتی برای مقابله با اوج گیری قیمت دلار در ۴ مهر بود؟ یا تاکتیکی بود برای کسب درآمد دولت؟ در نقطه‌ی مقابل اما این پرسش مطرح می‌شود که این تغییر قیمت آیا یک تحول استراتژیک در عرصه‌ی اقتصاد کشور و برابری ریال و دلار بوده است یا امری موقت و گذرا که در ادامه می‌تواند به شکل شتابنده‌یی به سمت مرزهای افزایشی حرکت کند؟
قدر مسلم آنچه می‌تواند مورد تاکید قرار بگیرد جز این نیست که در ظرف ۷ مهر به بعد تحولی مهم در اقتصاد کشور که حکایت از ارتقای ارزش ریال در برابر دلار داشته باشد رخ نداده است پس باید موضوع در چارچوب زد و خوردهای جنگ اقتصادی ارزیابی شود؛ جنگی که از یک طرف از جانب جامعه جهانی علیه نظام در جریان است و واکنش‌هایی که خلافت اسلامی! در برابر آن نشان می‌دهد. و جنگی که از طرف خلافت اسلامی! علیه مردم در جریان است که خود را در گردآوری نقدینگی از دست مردم و فقیرتر کردن تمامیت جامعه بارز می‌کند. [«جنگ اقتصادی» چیست؟ جنگ اقتصادی علیه نظام یا جنگ اقتصادی علیه مردم]

فرود بعد از عروج
در روزهایی که اجلاس مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل برگزار می‌شد، نرخ دلار نیز حداکثر صعود خود را پیمود. چهارشنبه ۴ مهر یعنی همان روزی که ترامپ در شورای امنیت سازمان ملل علیه سلطنت ولایت مطلقه فقیه سخنرانی کرد، قیمت دلار از مرز ۱۷ هزار تومان گذشته و به بالای ۱۹ هزار و مرز ۲۰ هزار تومان رسید. [دلار به کجا می‌رود؟؛ نگاهی به عوامل درونی و بیرونی صعود قیمت دلار] دلار وضعیت خود را در قیمتی بالای ۱۶ هزار تومان و در نوسانی که تا بالای ۱۷ هزار تومان هم می‌رفت تا ۹ مهر حفظ کرد. [دنیای اقتصاد ۵ مهر ۹۷] [دنیای اقتصاد ۶ مهر ۹۷] [اقتصاد نیوز ۷ مهر ۹۷] [دنیای اقتصاد ۸ مهر ۹۷] [دنیای اقتصاد ۹ مهر ۹۷] اما در ۱۰ مهر قیمت دلار به زیر ۱۴ هزارتومان سقوط کرد. [دنیای اقتصاد ۱۰ مهر ۹۷]
از عصر ۹ مهر افراد زیادی به بازار مراجعه و درخواست فروش دلارهایشان را مطرح کردند. روز ۱۰ مهر براساس گزارشی تا پیش از ظهر دلالان دلار را رقمی بین ۱۰ تا ۱۱ هزارتومان می‌خریدند اما آنرا ۱۳هزار و ۵۰۰ تومان می‌فروختند. با این همه وضعیت ثابت نماند و عصر همان روز قیمت خرید توسط دلالان به ۱۳ هزار تا ۱۳ هزار و ۵۰۰ تومان، و فروش ۱۴هزار و ۵۰۰ تومان رسید. [ایسنا ۱‍۰ مهر ۹۷]

جمع‌آوری ارز توسط دولت
در این نقطه بهترین فرصت برای دولت پدید آمد تا اقدام به خرید دلار یا به عبارت دقیق‌تر جمع‌آوری دلار از دست دارندگان آنها بکند. خریدارانی که طی هفته‌های گذشته برای حفظ ارزش ریال خود به ناچار آنرا به دلار تبدیل کرده بودند، اکنون در یک شوک کاهشی از ترس از دست رفتن بیشتر ارزش دارایی‌شان حاضر به فروش به قیمت‌های پایین‌تر از خرید بودند.
در چنین جغرافیایی‌ست که دولت در نقش فرشته‌ی نجات ظاهر شده و شروع به جمع‌آوری ارز از دست دارندگان آن می‌کند. در همان روز ۱۰ مهر در برابر افزایش فروشندگان ارز در بازار و کاهش تقاضا برای خرید، «بانک مرکزی از تمام بانک‌های مجاز به عملیات ارزی خواست، نسبت به خرید ارز از مردم اقدام کنند.» ایسنا در همین رابطه نوشت: «با تمایل مردم به فروش ارزهای خود و نیز امتناع دلالان ارز و برخی صرافی‌ها از خرید ارز، بانک مرکزی از مردم خواست با مراجعه به شعب ارزی بانک‌های دارای مجوز عملیات ارزی، نسبت به فروش ارزهای خود به قیمت اعلامی اقدام کنند.» [ایسنا ۱۰ مهر ۹۷]

چرا قیمت ارز مسیر نزولی در پیش گرفت؟
پرسش مهم اما این است که چرا قیمت ارز به یک‌باره مسیر نزولی در پیش گرفت. در همان ۱۰ مهر کارشناسان، مقامات و مطلعین اقتصادی نظام شروع به اظهار نظر و به عبارت دقیق‌تر انتشار اطلاعات در این رابطه کردند.
چهار دلیل برشمرده شده برای آنکه نشان داده شود چرا دلار روند کاهشی پیدا کرد به این صورت بود:
۱.احتمال تصویب لوایح مرتبط با FATF
۲.بالاگرفتن امکان ارتباط بانکی اروپا (به‌غیر از سوئیس) پس از شروع تحریم‌های بانکی آمریکا پس از نیمه آبان
۳.اعطای اجازه‌ی واردات ارز بدون محدودیت به مسافران
۴.«دادن اختیارات بیشتر به بانک مرکزی توسط سران سه قوه»
هرچند تمام سخنگویان اقتصادی نظام نیز تاکید می‌کردند که قیمت واقعی دلار بسیار پایین‌تر از رقمی‌ست که در بازار آزاد خرید و فروش می‌شد. برخی دلار بالای ۱۴-۱۵ هزار تومان را با توجه به «ظرفیت فعلی اقتصادی و اجتماعی ایران» توجیه ناپذیر می‌دانستند. و برخی دیگر همچون یحیی آل‌اسحاق، رییس سابق اتاق بازرگانی تهران قیمت واقعی دلار را حدود ۷ هزار تومان عنوان می‌کردند. [ایسنا ۱۰ مهر ۹۷]
به گفته‌ی حاجی‌بابا، نایب رییس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق بازرگانی ایران، با «احتمال تصویب FATF»، «این موضوع اطمینان ایجاد می‌کند که مانعی برای ارتباط بین ایران و اروپا نخواهد بود.»
او در مورد ارتباط بانکی با اروپا (به‌غیر از سوئیس) که آنرا «تقریبا قطعی شده» دانست، تصریح کرد که چنین شرایطی دلارهایی که در خانه‌ها بوده است را روانه بازار کرده است.
حاجی‌بابا از قول «مسئولان» گفت که «حدود ۲۵ میلیارد دلار در خانه‌ها وجود دارد» و نتیجه گرفت با قطعی شدن توافق با اروپا این حجم دلار «اکنون در بازار آزاد در حال عرضه است.»
نایب رییس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق بازرگانی ایران «عرضه اسکناس در بازار توسط مسافران و حتی صرافی‌ها» را بر «کاهش قیمت تاثیرگذار» دانست؛ آنچه نتیجه‌ی اعطای اجازه‌ی واردات ارز بدون محدودیت به مسافران می‌باشد.
به اعتقاد حاجی‌بابا مجموع چنین شرایطی «باعث شد خریداران دلار یا دلال مقداری در خرید احتیاط کنند و احتیاط در خرید باعث کاهش قیمت‌ها شده و با همان شدت هیجانی که خرید کردند اکنون عرضه می‌کنند که بازار تاحدودی به تعادل برگشته است.» [ایسنا ۱۰ مهر ۹۷]

دو دلیل عمده + ۱
در روز ۱۰ مهر که بازار، دارندگان دلار و همه و همه در شوک ناشی از پایین کشیدن قیمت دلار از یک روز پیش از آن بودند، بازار انتشار اخبار و نظرات پیرامون دلایل این نزول بسیار داغ بود. در همین رابطه ایلنا گفت‌وگویی با وحید شقاقی منتشر کرد که در آن دو دلیل عمده برای کاهش نرخ دلار مطرح شد.
وحید شقاقی نخستین دلیل کاهش نرخ ارز را «افزایش اختیارات بانک مرکزی از سوی سران قوا جهت دخالت در بازار آزاد، سامانه نیما و نیز مذاکره با صادرکنندگان جهت تزریق ارز صادراتی به سامانه نیما» دانست.
از نظر این کارشناس اقتصادی «دلیل دوم مربوط به تصمیم بزرگ و مهم دولت مبنی بر نیمایی کردن نرخ خوراک پتروشیمی‌ها است و این تصمیم بزرگی است که موجب حذف رانت از اقتصاد ایران می‌شود.»
در توصیف این وضعیت شقاقی این واقعیت را مورد توجه قرار داد که صنایع پتروشیمی، پیش از این خوراک خود را با نرخ ۳۸۰۰ تومان می‌خریدند اما ارزی را که از طریق صادرات به دست می‌آوردند را با نرخ آزاد در بازار عرضه می‌کردند. در نتیجه آنها از بالا رفتن بهای دلار سود می‌بردند. در حالی‌که اگر قرار باشد آنها خوراک خود را بر اساس ارز نیمایی یا همان بازار ثانویه ارز خریداری کنند پس از افزایش نرخ دلار ضرر خواهند کرد.
شقاقی تصریح کرد که به مدت شش ماه پتروشیمی‌ها در برابر حذف یارانه‌ی دلاری خود مقاومت کرده‌اند. او سپس افزود: «صادرکنندگانی که خوراک، آب و انرژی را به صورت یارانه‌ای دریافت می‌کنند و ارز را در بازار آزاد می‌فروشند مصداق خیانت به کشور در شرایط جنگ اقتصادی هستند.»
اما افزون بر دو دلیل عمده‌ی کاهش نرخ دلار که توسط شقاقی برشمرده شد، این کارشناس اقتصادی بر روی موضوع دیگری نیز دست می‌گذارد که به نظر می‌رسد بیش از همه‌ی دلایل پیش گفته بر ایجاد شوک منجر به کاهش قیمت دلار در بازار موثر بوده است.
شقاقی گفت: «براساس شنیده‌ها بانک مرکزی تقریبا ۲۰۰ میلیون دلار به بازار تزریق کرده تا دلار را بین ۷ تا ۸ هزار تومان نگه دارد. البته این تزریق بدون استفاده از ذخایر بانک مرکزی است و این بانک با ابزارهای دیگر سعی در کاهش تلاطمات دارد.» [ایلنا ۱۰ مهر ۹۷]
همین روایت به شکلی دیگر در گزارش بی‌بی‌سی مورد تایید قرار گرفته است. در این گزارش گفته می‌شود که روز شنبه ۷ مهر، «زمزمه‌هایی از اقدامی ناگهانی برای شکستن قیمت به گوش رسید. خبر آمد که شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا، مدیریت بازار ارز را به بانک مرکزی واگذار کرد. روز دوشنبه [۹ مهر] قیمت‌ شکست.» فعالان بازار ارز در تهران نیز به رویترز گفتند که از روز شنبه ۷ مهر، بانک مرکزی عرضه دلار را افزایش داده است. [بی‌بی‌سی ۱۲ مهر ۹۷]
در همین رابطه استیو هانکی، استاد دانشگاه جان هاپکینز، پایین آمدن نرخ دلار در برابر ریال را نتیجه‌ی دخالت بانک مرکزی برای تقویت ریال دانست و آنرا امری موقتی و غیر پایدار به شمار آورد. او نتیجه گرفت که به واقع ریال تضعیف شده است، تورم افزایش یافته و این افزایش روزانه ادامه خواهد داشت. [صدای آمریکا ۱۰ مهر ۹۷]

روحانی؛ تلاش برای رفع اتهام یا بهره‌برداری سیاسی
روحانی که احساس می‌کرد باید دستاوردهای سیاسی کاهش قیمت دلار را به حساب خودش واریز کند، ۱۱ مهر به صحنه آمد و در جلسه هیأت دولت به اتخاذ «تصمیمات خوبی برای تقویت بانک مرکزی» «در روزهای اخیر» اشاره کرد. او گفت: «براساس تصمیمی که اتخاذ شده، بانک مرکزی، اختیارات لازم را دارد که ارز صادراتی را فوراً خریداری کند. یعنی به محض آنکه یک صادرکننده اعلام کند که ارزی را به دست آورده، اگر بتواند در سامانه نیما آن را می‌فروشد اما اگر نتوانست باید بانک مرکزی ارز او را خریداری کند و این تصمیم مهمی بود که اتخاذ شد.» روحانی افزود: «اختیارات کامل به بانک مرکزی برای تنظیم بازار داده شده و مردم شاهد اولین آثار آن در روزهای اخیر بودند؛ بانک مرکزی برای تنظیم بازار همان طور که در دو روز اخیر اقدام کرده قادر است تا سال آینده به همین نحو عمل کند.»
روحانی «با اشاره به اینکه امروز وضع ذخایر ارزی کشور حتی ذخایر اسکناس، بهتر از هر زمان دیگری است»، گفت: «از ابتدای دولت تا امروز براساس آخرین آمار امروز بهترین شرایط را در این زمینه دارا هستیم.»
روحانی افزود: «همچنین مجوز لازم را صادر کردیم تا هر کس هر مقدار ارز و طلا بخواهد وارد کشور کند، آزاد باشد».
در کنار همه‌ی تلاشی که روحانی برای تبدیل کاهش قیمت دلار به یک دستاورد سیاسی انجام داد، اما او ناچار بود که اتهام دولت را به عنوان سود برنده‌ی اصلی از بازی با نرخ دلار تکذیب کند.
رئیس جمهور نظام گفت: «این یک تهمت و دروغ است که بگویند دولت می‌خواهد از بالا رفتن ارز ریال به دست بیاورد» [ایرنا ۱۱ مهر ۹۷] هرچند شواهد در مقاطع مختلف عکس این ادعا را نشان داده است. [صعود دلار و احتضار ریال؛ زمینه‌ها و چشم‌اندازها] این بار نیز می‌توان مشاهده کرد که سود برندگان اصلی بازی با نرخ دلار کنترل کنندگان بازار ارز که متشکل از دسته‌جات مختلف حکومتی هستند، می‌باشند.

شوک کاهشی در ته خط؟
با این همه شوک کاهشی قیمت ارز نمی‌توانست دوام چندانی داشته باشد. روز ۱۸ مهر، دنیای اقتصاد نوشت: «ساعت ۴ بعدازظهر، قیمت دلار روی عدد ۱۴ هزار و ۹۰۰ تومان قرار گرفت که هزار و ۱۰۰ تومان بالاتر از روز دوشنبه [۱۶ مهر] بود. برخی فعالان، عنوان کردند که پس از ساعت ۴ بعدازظهر، قیمت در مقطعی به بالای مرز ۱۵ هزار تومانی نیز رفت.»
دنیای اقتصاد از قول عده‌ای از کارشناسان پیشنهاد داد که دولت می‌تواند به کنترل قیمت‌ها اقدام کند. دنیای اقتصاد نوشت: «کاهش قیمت‌ها در هفته گذشته این فرصت را در اختیار بازارساز قرار داده است که با مداخله در بازار مانع از رشدهای شدید دوباره قیمت شود. به گفته آنها، اگر بازارساز در نقاط مقاومتی فروشنده شود و در نقاط کف به‌عنوان خریدار وارد بازار شود، دامنه نوسانی قیمت‌ها کاهش پیدا خواهد کرد.» [دنیای اقتصاد ۱۸ مهر ۹۷]
روز ۱۹ مهر دنیای اقتصاد گزارش کرد که «دامنه نوسان در این روز بین ۱۴ هزار و ۴۰۰ تومان تا ۱۵ هزار و ۲۰۰ تومان بود.» این همه در حالی بود که روز ۱۸ مهر شمار زیادی از دلالان توسط نیروی انتظامی دستگیر شدند؛ «امری که موجب شد روال معاملات بر هم بخورد و لفظ‌های خرید و فروش حالت مخفی به خود بگیرد.» [دنیای اقتصاد ۱۹ مهر ۹۷]

چند فرض از جانب ناظران
به‌نظر می‌رسد فراتر از دست‌آوردهای ریالی نظام در پایین کشیدن قیمت دلار برای مقطعی، و فراتر از دستاورد سیاسی – اقتصادی کوتاه مدت آن؛ به این مفهوم که نبض بازار ارز در داخل کشور را در اختیار دارد، اما کنترل مولفه‌های اقتصادی به تدریج و هرچه بیشتر از اختیار گردانندگان آن در درون نظام خارج خواهد شد.
بازی آنها با نرخ دلار تمامیت جامعه را به سمت فقر بیشتر هدایت می‌کند؛ امری که خود را می‌تواند در استمرار اعتراضات، اعتصابات و به مفهوم صریح‌تر؛ قیام ایران بارز کند.
از سوی دیگر کشمکش میان دسته‌جات حکومتی بر سر تصاحب بیشتر دلار و خروج بخش‌های قابل توجهی از آن از کشور، به شکاف در درون نظام عمق بیشتری می‌دهد. نزاع‌های اقتصادی بین دسته‌جات مختلف به صورت مکمل نزاع‌های سیاسی عمل می‌کنند و با خروج دلارها از کشور به ضعف تمامیت نظام منتهی می‌شود.
شروع تحریم‌های نفتی و مالی از نیمه آبان و شتابی که کاهش صادرات نفت نظام گرفته است نیز حکایت از آن دارد که در جنگ اقتصادی فشار بر خلافت اسلامی! بیشتر و بیشتر خواهد شد و در شرایط فشار آنها بیشتر مرتکب اشتباه می‌شوند.

در همین زمینه:
نزاع درونی بر سر پیوستن به FATF، نظام ایران را بیشتر تضعیف می‌کند
موانع کانال ویژه پرداخت مالی اروپایی؛ آیا اروپا می‌تواند تحریم‌های آمریکا را دور بزند؟
جایگاه ارز خارجی در اقتصاد کشور؛ تلاطم بازار دلار و نوعی از مصادره اموال مردم
دلار ۱۳ هزار تومانی؛ در هم تنیدگی اقتصاد و قدرت سیاسی در ایران

پاسخ بدهید

Your email address will not be published.